Eerder deze week maakte de Afrikaanse voetbalbond CAF bekend dat Marokko alsnog de Afrika Cup heeft gewonnen. Het beroepsorgaan van de CAF, het CAF Appeal Board, honoreerde daarmee een beroep van de Marokkaanse voetbalbond tegen een eerdere beslissing van de CAF naar aanleiding van de ongeregeldheden tijdens de finale van de Afrika Cup. Tijdens deze wedstrijd verlieten de spelers van Senegal het veld na een in hun ogen onterechte beslissing van de scheidsrechter. Het CAF heeft nu besloten dat deze actie tot gevolg heeft dat Senegal de wedstrijd reglementair met 3-0 verliest. Senegal, dat nu de titel kwijt is, heeft direct aangekondigd beroep aan te tekenen bij het Court of Arbitration for Sport (CAS). Zoals ik hierna bespreek, zal deze zaak bij het CAS kunnen uitmonden in een woordenspel, waarbij zowel Marokko als Senegal kans maakt op de overwinning.
De grondslag voor de beslissing van het CAF
Het CAF deelt in een persbericht mede dat het Senegalese voetbalteam inbreuk zou hebben gemaakt op artikel 82 van het reglement voor de Afrika Cup. Dit zou leiden tot een opgave. Artikel 82 Afrika Cup Reglement luidt als volgt:
De beslissing is niet gepubliceerd, maar het verlaten van het veld door het team van Senegal, zal vermoedelijk zijn beoordeeld als “leaves the ground before the regular end of the match”. De straf die hierop staat is volgens artikel 84 en 85 van datzelfde reglement een reglementaire 3-0 nederlaag en een verwijdering uit het toernooi. Over een verwijdering uit het toernooi, waarbij dus ook geen zilveren medaille wordt uitgereikt, heeft het CAF niets gecommuniceerd. Het lijkt er dus op dat de bestraffing onvolledig zou zijn toegepast.
Heeft Senegal artikel 82 van het Afrika Cup reglement overtreden?
De vraag die naar mijn verwachting bij het CAS zal worden voorgelegd, is of het weglopen van het veld, kwalificeert als “leaving the ground”, zoals bedoeld in artikel 82 Afrika Cup Reglement. En dat zal een woordenspel zijn. Maar wel een belangrijk woordenspel. Want is het verlaten van het veld wel hetzelfde als het verlaten van “the ground”. Naar het Nederlands vertaald zou “the ground” namelijk het best worden omschreven als het terrein. En terrein omvat vaak meer dan alleen het veld, maar ook bijvoorbeeld het stadion.
Het reglement van de Afrika Cup gebuikt het woord “ground” ook veel eerder om een terrein aan te duiden. Bijvoorbeeld waar het wijst op “neutral ground” om bijvoorbeeld neutraal terrein te omschrijven.
Datzelfde Afrika Cup reglement maakt ook een onderscheid tussen de “ground” en het veld (field of field of play). Zo verwijst het reglement op diverse plekken expliciet naar het speelveld. Dit speelveld wordt ook expliciet omschreven in de spelregels (Regel 1 Laws of the Game). Het speelveld is volgens deze spelregels uitdrukkelijk beperkt tot letterlijk het veld, met bijvoorbeeld regels over de grootte van het speelveld. Het is dus maar de vraag of met het woord “ground” in artikel 82 van het Afrika Cup Reglement, wel hetzelfde wordt bedoeld als met het speelveld. Omdat Senegal alleen het speelveld, maar niet het terrein heeft verlaten, is het dus ook maar de vraag of zij artikel 82 wel hebben overtreden. De discussie bij het CAS zal dus zeer goed kunnen uitmonden in een woordenspel.
Scheidsrechter bevoegd bij verlaten speelveld
Dat er verschil kan bestaan tussen het speelveld en de in het Afrika Cup Reglement bedoelde “ground” (terrein) wordt bovendien versterkt door de bevoegheden van de scheidsrechter. Binnen het speelveld is juist de scheidsrechter bevoegd op te treden tegen het verlaten van het speelveld. Spelregel 12 kwalificeert het opzettelijk verlaten van het speelveld als immers een “cautionable offence”. Dat betekent, als een overtreding waar een gele kaart voor wordt getoond.
Cautionable offences
A player is cautioned if guilty of:
(…)
• entering, re-entering or deliberately leaving the field of play without the referee’s permission
De Disciplinary Code van het CAF bevestigt dit in artikel 126 en kwalificeert dat als “Minor Infringement”.
Spelregel 3 van de spelregels beschrijft dat een scheidsrechter de wedstrijd niet mag voortzetten wanneer een team minder dan 7 spelers op het speelveld heeft. Deze bepaling houdt ook uitdrukkelijk rekening met spelers die opzettelijk het speelveld hebben verlaten.
Consequentie van verlaten speelveld
Opvallend genoeg regelen de spelregels slechts dat de wedstrijd niet mag worden hervat zo lang er minder dan zeven spelers op het speelveld staan. De spelregels zeggen niets over staking, alhoewel dat mogelijk wel impliciet kan worden afgeleid uit spelregel 10, die voorschrijft dat een scheidsrechter de wedstrijd niet mag staken bij een strafschoppenserie indien het spelersaantal onder de 7 is gedaald.
De spelregels schrijven echter niet expliciet een tijdelijke of definitieve staking voor, zodat in beginsel spelers kunnen terugkeren. Bij minimaal zeven spelers kan de wedstrijd dan worden hervat. De spelers die het veld hadden verlaten, zullen dan wel bestraft moeten worden met de gele kaart (spelregel 12).
Ter vergelijking, in Nederland is de regel dat een wedstrijd kwalificeert als niet uitgespeeld, zodra een team minder dan 7 spelers heeft (art. 10 lid 1 sub c Reglement Wedstrijden betaald voetbal en art. 22 lid 1 sub b Reglement wedstrijden amateurvoetbal). De wedstrijd zal dan in principe moeten worden uitgespeeld. Bovendien geldt in Nederland dat een scheidsrechter een half uur moet wachten indien voorafgaand aan de wedstrijd geen 7 spelers op het veld staan. Indien dit naar analogie zou worden toegepast, zou een team ook de kans krijgen om binnen een half uur weer terug te komen. De vraag is echter of dat de bedoeling is van de regels. Overigens bevat de Disciplinary Code van de CAF wel een regeling die hier zou kunnen worden toegepast. Deze regeling laat het CAF toe een team te bestraffen dat weigert verder te spelen. Artikel 148 lid 1 inzake een definitieve staking van een wedstrijd (Abandonment) van de code luidt
If a team refuses to play a match or to continue playing one which it has begun, it will be sanctioned with a minimum fine of twenty thousand US dollars ($20 000) and will, in principle, forfeit the match.
Hierbij draait het dan ook om uitleg van wat zal worden bedoeld met weigeren verder te spelen. Betreft dat het onmiddellijk verder spelen (wat Senegal heeft geweigerd), of uiteindelijk verder spelen (wat Senegal wel heeft gedaan)? Opnieuw staat het CAS voor een woordenspel.
Aan de andere kant, ziet deze bepaling op het geval een wedstrijd definitief is gestaakt (Abandon) door een scheidsrechter. Dat is niet het geval. Bovendien suggereert een definitieve staking dat een team niet is teruggekomen . Senegal zou dus kunnen betogen dat deze bepaling niet wordt toegepast
Field of Play Doctrine
De scheidsrechter heeft niet opgetreden tegen de spelers van Senegal die het veld verlieten. Daarmee heeft de spelregels onjuist gehandhaafd. De vraag is of dit Marokko dan zou kunnen helpen, wanneer een beroep van Senegal zou slagen.
Oftewel, kan alsnog worden ingegrepen naar aanleiding van de fout van de scheidsrechter.
Dit is een interessante vraag en wordt ook wel aangeduid als de Field of Play Doctrine die het CAS doorgaans toepast. Zie bijvoorbeeld de CAS uitspraak AS2017/A/5373 tussen de Japan Triathlon Union en de International Triathlon Union.
Deze doctrine houdt kort gezegd in dat het niet mogelijk is om beslissingen van een scheidsrechter na een wedstrijd nog aan te vechten. De beslissingen zijn definitief. Deze doctrine beschermt daarmee de autoriteit van scheidsrechters en andere wedstrijdofficials zoals jury’s en zorgt ervoor dat resultaten finaal zijn. Uitzonderingen zijn enkel mogelijk ingeval van bijvoorbeeld vooringenomenheid van de scheidsrechter, de scheidrechter te kwader trouw is of de verkeerde spelregels zijn toegepast.
In dit geval zou het dus gaan om de beslissingen van de scheidsrechter om (i) verder te spelen toen er meer dan 7 spelers op het veld stonden en (ii) om geen gele kaarten te geven. Met name de eerste beslissing om verder te spelen, zal hier in het geding zijn. Het zal moeilijk zijn om hiervan aan te tonen dat één van de uitzondering zich voordeed.
De Field of Play Doctrine laat ook toe dat scheidsrechterlijke beslissingen worden getoetst indien de spelregels daarin voorzien. De spelregels bij voetbal voorzien daar niet in. Een uitweg voor Marokko zou echter kunnen zijn dat de Disciplinary Code van de CAF straffen mag uitdelen voor overtredingen die de scheidsrechter mogelijk (may or may not) zijn ontgaan. In deze zaak zal echter moeilijk vol te houden zijn dat het weglopen de scheidsrechter is ontgaan en de vraag is dan ook of deze ontsnappingsroute kans van slagen heeft.
Kortom, de finale van de Afrika Cup is nog lang niet beslist.
